Шок : тодорхойлолт, ангилал, эмнэлзүй

Шок гэдэг нь амин эд, эрхтний бодисын солилцооны хэрэгцээнд нийцсэн хангалттай хэмжээний хүчилтөрөгчийг хүргэх чадамж алдагддаг онцлогтой цочмог үйл явц юм. Эдийн түвшин дэх хүчилтөрөгчийн дутагдал нь эсийн хэвийн аэроб метаболизмыг үр бүтээмж муутай анаэроб метаболизм руу шилжүүлдэг. Шокын үүслийн үед эдэд очих хүчилтөрөгчийн дутагдлын зэрэгцээ эдийн хүчилтөрөгчийн зарцуулалт нэмэгдснээр дасан зохицох боломжгүй болж, давшингуй явцтай эмнэлзүйн доройтол, сүүний хүчлийн хүчилшлийг үүсгэдэг. Эдийн перфузи хангалтгүй байдал удаан үргэлжилбэл судас, үрэвсэл, бодисын солилцоо, эсийн, дотоод шүүрлийн, мөн системийн хариу урвал физиологийн тогтворгүй байдал улам дорддог. Хүчилтөрөгч дутагдалд дасан зохицохын тулд амин эрхтнүүд (тархи, зүрх, бөөр, элэг гэх мэт) –ийн оксигенацийг хадгалж, бусад эрхтнүүдийн (арьс, хоол боловсруулах зам, булчин гэх мэт) хүчилтөрөгчийн хангамжийг бууруулдаг. Өөрөөр хэлбэл бүх л тогтолцоо оролцож дасан зохицлыг бий болгодог. Анаэроб метаболизмын чадваргүй учраас хүчилтөрөгчийн хангамж бууралтанд хамгийн мэдрэг нь тархи тул авах арга хэмжээнд чухалчилна. Эхэндээ шокод сайн дасан зохицдог бөгөөд илүү яаралтай эмчилгээ хийж эмнэлзүйн байдлыг сайжруулах эсвэл эргэн хэвийн болгох шаардлагатай, учир нь хурдан явцтайгаар дасан зохицол алдагдах боломжтой. Шокыг үүсгэгчийн нөлөөлөл, биеийн доройтол хамтдаа үргэлжилсээр байвал ноцтой хөнөөлт мэдрэл-шингэний, үрэвслийн, эсийн хариу урвал шокын давшингуй явцыг үүсгэдэг. Шокын шалтгаанаас үл хамааран хариу урвалын өвөрмөц хэлбэр, эмгэг үйл зүй, эмнэлзүйн онцлог илрэл, эмчилгээ өвөрмөц этиологи (тодорхойгүй байх боломжтой), эмнэлзүйн нөхцөл байдал, шокын байдалд хувь хүний биологийн онцлог хариу урвалаас хамаарч ач холбогдол бүхий янз бүр байх боломжтой. Шокыг эмчлээгүй тохиолдолд эд, эрхтэний эргэшгүй гэмтэл (ж нь: эргэшгүй шок), цаашлаад үхэл дагуулна.

Тархвар зүй

Хөгжсөн орнуудад эмнэлэгт хэвтсэн насанд хүрэгч, хүүхэд, нярайн ойролцоогооор 2%-ийг шокын тохиолдол эзэлдэг бөгөөд эмнэлзүйн нөхцөл, этиологиос хамаарч нас баралтын хэмжээ янз бүр. Насанд хүрсэн ихэнх өвчтнүүд цочмог гипотензийн шатанд нас бардаггүй, харин олон эрхтний дутагдал, хүндрэлтэй холбоотойгоор илүүтэй нас бардаг. Ноцтой эмгэгтэй өвчтнийг эрт таньж, яаралтай тусламжийн тасаг руу хурдан тээвэрлэхийг тусгаж стандартжуулсан авах арга хэмжээний зөвлөмжийг сургалтаар олгож, хэрэгжүүлснээр шокын улмаас нас барах хэмжээг бууруулсан (авах арга хэмжээг Хүүхдийн шок: эмчилгээ сэдвээс уншина уу).