Энгийн херпес вирус-1-ийн халдвар

Энгийн херпес вирус-1  (Herpes Simplex Virus Type-1) HSV1 (Herpes Simplex Virus Type-1) нь Herpesviridiae –ийн бүлд хамаарагдах бөгөөд энэ бүлд мөн хүн төрөлхтөнд эмгэг үүсгэдэг HSV2, CMV (Cytomegalovirus), Varicella zoster Virus, EBV (Epstein-Barr Virus), HSV6 болон 7, Kaposis хамааралт Herpes virus, HHV8 (Human Herpesvirus-8) вирусүүд хамаарагддаг.Эдгээрээс HSV1 нилээд сайн судлагдсан. Зөвхөн хүн HSV1-ийн эзэн болдог. Вирус хавьтлаар тархах ба хүрэлцсэн хэсгийн арьс салстаар нэвтрэн ордог. Дараа нь эпитель эсэд халдварласан вирус мэдрэлийн зангилааны нейрон руу нүүж, тэнд латент\нуугдамал\ болдог. Вирус латентаас идэвхжих бүрт үе үе арьс салст гэмтдэг. Латент геномын эргэн идэвхжих нь антероград тархалтаар эпител эдийн дахин халдварлалтанд хүргэдэг буюу дархлаа дарангуйлагдсан өвчтөнд хүндэрвэл ретроград тархалтаар энцефалит (Herpes encephalitis) үүсгэж аминд аюултай байдал үүсгэнэ. Ховор тохиолдолд тархи нугасны шингэнээр тархаж энцефалит үүсгэдэг. HSV1 нь коньюктивит, амьсгалын зам, тархи нугасны шингэнд халдварлаж өвчин үүсгдэг. Хүүхдэд анхдагчаар буйл амны үрэвсэл, кератит, фарингит, тонзилит, болон энцефалит үүсгэдэг. Нүдний, хамар, уруул ам, ам залгиурын эмгэг хүүхэд болон том хүнд үүсгэдэг.

Эмнэлзүй
Ам нүүрний халдвар
Гиннгивостоматит болон фарингит нь HSV-1-ийн халдварын анхдагч клиник илрэл нь ихэвчлэн болдог бол, уруулын херпес дахин давтан дахих нь HSV-1 халдварын эргэн идэвхжилийн клиник илрэл болдог. HSV-1-ийн фарингит болон гингивостоматит анхдагч халдвараар үргэлж үүсэх нь ихэвчлэн хүүхдэд болон насанд хүрсэн залуу хүмүүст тохиолддог. Клиник шинж тэмдэг болон илрэлд нь: халууралт, бие сулрах, миалги, юм идэж чадахгүй болох, хүзүүний аденопати, зэрэг нь магадгүй 3-14 хоног үргэлжилнэ. Гэмтэл магадгүй хатуу болон зөөлөн тагнай, буйл, хэл, уруул, нүүрэнд тохиолдож болно. Залгиурын HSV-1 буюу HSV-2-ын халдвар үргэлж залгиурын арын эсвэл/хамт гүйлсэн булчирхайн эксудатив эсвэл шархлаат гэмтлээр илэрдэг. Хэл, амны болон буйлны салстын гэмтэл магадгүй 3 тохиолдлын 1-д нь хожим тохиолдож болно. Халууралт болон хүзүүний аденопати 2–7 өдөр үргэлжилдэг. HSV-ын фарингитыг бактерийн болон Mycoplasma pneumonia –ийн халдвараас, халдварын бус залгиурын шархлаанаас (тухайлбал Stevens-Johnson syndrome) ялган дүйх шаардлагатай. Томоохон биш ялгаа гэвэл ам-уруулын HSV халдварын эргэн идэвхжилтэй дахин давтан дахих фарингит холбоотой илрэх юм. Зангилааны төгсгөлөөс HSV-ийн эргэн идэвхжил нь магадгүй шүлстэй вирус шүүрч, амын салстын шарх үүсэл, нүүрний арьс, болон уруулан дээр тод улаан хүрээтэй херпетик шархтай ххамааралтай байдаг. Аман доторх салстын шархыг шүлхий, бэртэл, эм хамааралт шархнаас HSV-ийн халдварыг ялгах хэрэгтэй.
Дархлаа дарангуйлагдсан өвчтөнд: HSV-ийн халдвар салстаас гадна арьсны гүн дахаргыг гэмтээнэ. Тэгснээр хэюрэгшиж зхжил, цус алдат, хүчтэй өвдөлт, идэх болон уух чадваргүй болж болно. HSV-ийн салстын үрэвслийг эмийн, бэртэл, мөөгөнцөр болон бактерийн халдвар зэрэг салстын гэмтлээс ялгах хэрэгтэй.
Атопик экземитэй өвчтөнд магадгүй хүндээр ам уруулын HSV-ын халдвар \экземи херпетик\ үүсэж арьсаар өргөн тархаж дотор эрхтэнд дамжиж болно.
Херпесийн гөгий \херпесийн ганц хуруудалт\
Херпесээр үүсгэгдсэн гөгий буюу ганц хуруудалт нь ам уруулын эсвэл генитал HSV нь хурууны арьсны гэстлийн үе шархаар шууд халдварласнаар үүсэж болно. Энэ үе халдварлагдсаын хуруу маш эмзэглэлтэй ба хадваж улайна.
Херпесийн нүдний халдвар
Нүдний HSV халдвар ихэнх нүдний эвэрлэг бүрхүүлийн шалтгаант сохорлын шалтгаан болж байна. HSV кератит нь цочмог өвдөлт, хараа бүрэлзэх, нүдний салст бүрхүүлийн ур, коньюктивит зэргээр илэрдэг ба эвэрлэг бүрхүүлийн дендрит гэмтдэг онцлогтой.

Эмгэг жам