Эрүүний үений эмгэг (Чамархай эрүүний үений эмгэг –Temporomandibular disorder - TMD)

Сүүлийн үед эрүүний үений орчим өвдөөд байна гэсэн зовиуртайгаар шүдний эмчид хандах давтамж нь нэмэгдэж байна. Эрүүний үений эмгэгийн хамгийн гол шалтгаан нь булчингийн хальсны өвдөлт болон үйл ажиллагааны алдагдлаар илэрч буй булчингийн өвчин юм. Эдгээр булчингийн өвчнүүд нь ерөнхийдөө мэс заслын бус эмчилгээний аргаар эдгэрдэг байна. /Эмчилгээний талаар дараагийн хэсэгт өгүүлнэ./
Эрүүний үений орчим өвдөх эсвэл үйл ажиллагаа алдагдаж байгаагын бусад шалтгаан нь анхдагчаар эрүүний үетэй (Temporomandibular joint – TMJ ) холбоотой юм. Энэ нь эрүүний үений өөрийн дотоод шалтгаант өвчин, остеоартрит, ревматид артрит, архаг сэдрэлтэт үений мултрал, анкилоз, неоплаз болон халдварт өвчин зэрэг шалтгаанаар үүсгэддэг. Хэдийгээр дээр дурдсан эмгэгүүдээс ихэнхи нь мэс заслын бус аргаар эмчлэгддэг ч гэсэн заримд нь мэс заслын эмчилгээ шаардлагатай байдаг байна. Эмчилгээг амжилттай болгохын тулд шүдний эмч, эрүү нүүрний мэс засалч болон бусад эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ үзүүлэгч нартай хамтран ажиллах шаардлагатай.

Өвчтөн үзэж шинжлэх
Эрүүний үе нь өвддөг болон үйл ажиллагааны алдагдалтай өвчтөнийг шинжилгээний аргуудаар үзэж шинжлэх хэрэгтэй. Өвчтөн үзэж шинжлэхдээ өвчтөний түүх, зажлах үйлийн бодит үзлэг, эрүүний үений радиографи зэргийг хамруулна.

Асуумж авах
Өвчтөний түүх нь үйлчлүүлэгчийг үзэж шинжлэхийн хамгийн чухал хэсэг юм. Учир нь энэ үед оношлогоо хийх болон сэжүүр гаргаж авах боломжтой. Эхлээд түхайн үйлчлүүлэгч эмчид хандах болсон үндсэн зовиурыг асууна. Одоогийн зовиур нь өвчтөнд илэрч байгаа шинж тэмдгийг бүрэн тайлбарласан дэлгэрэнгүй байх хэрэгтэй. Асуумж авах үедээ дараах зүйлсийг зайлшгүй тодруулсан байх шаардлагатай. Үүнд: байрлал, өвдөлтийн эрчим, давтамж, хугацаа, ямар шинж тэмдэг илэрдэг, дахин сэдрээж байгаа хүчин зүйл зэргийг нотолгоонд үндэслэн мэднэ.
Тухайн өвчтөний зовиур нь өвдөлт байгаа тохиолдолд яг хаана нь өвдөж байгаа зөв цэгийг олох нь чухал байдаг. Өвдөлтийн цэгийг олох үед өвчтөн нэг газрыг тусгайлан заах нь чухал. Жишээлбэл: Хуруугаараа эрүүний үений гэрийг заах нь нүүрнийхээ зүүн талыг тэр чигээр нь тойруулан заахаас илүү найдвартай байдаг. Зовиураа зөв тайлбарлах нь зарим тохиолдолд шинж тэмдэгийн сэжүүр нь болж өгч байдаг. Тухайлбал: булчингийн өвдөлт байгаа тохиолдолд ихэвчлэн битүү, сул өвдөлттэй байдаг бол харин үений өвдөлттэй байгаа тохиолдолд хүчтэй, хурц өвддөг байна. Өвдөлтийн зэргийн зөв тогтоохдоо 1-ээс 10-ын хооронд өвдөлтийн эрчимд үнэлгээ өгч тодорхойлох нь зүйтэй. Мөн хоногийн яг аль үед, хэзээ өвдөж байгааг тодорхойлох нь шалтгааныг тогтооход хэрэгтэй. Хэрэв өглөөгүүр өвдөж байгаа тохиолдолд шөнө шүдээ хавирч унтаснаас үүдэлтэйгээр булчингийн хальсны өвдөлт болон ревматид артрит зэрэг үений тогтолцооны эмгэг байх магадлалтай. Хэрэв өвдөлт өдрийн төгсгөлд буюу орой илэрч байгаа тохиолдолд остеоартрит байх магадлалтай юм. Үүнээс гадна мөн ямар хүчин зүйлийн улмаас сэдэрч байгаа вэ гэдэг нь чухал. Тухайлбал: Хэрэв өвчтөн их стресстэй байгаа үед хумсаа мэрдэг буруу зуршилтай байх боломжтой ба үүнээс шалтгаантай байж болно. Энэ тохиолдолд өвтөнийг стрессээс гаргах нь хамгийн үр дүнтэй эмчилгээний арга юм. Сэдээж байгаа хүчин зүйлийг асуухын зэрэгцээ мөн өмнө нь эмчилгээ хийлгэж байсан эсэх, тэр нь хир зэрэг үр дүнтэй байсан, ямар эмчилгээ хийлгэж байсныг мөн асуух шаардлагатай. Сүүлийн үед эрүүний үений эмгэгийн эмчилгээ хийх явцад анхаарч үзэх чухал хэд хэдэн зүйлүүд байгаа юм. Энэ нь толгой өвдөх, ам ангайлт хязгаарлагдах, буруу зуулт зэрэг юм.
Бодит үзлэг
Бодит үзлэгийн явцад өвчтөний зажлах үйлийг бүрэн шинжлэх хэрэгтэй. Толгой болон хүзүүний хэсэгт нүүрний тэгш хэм алдагдсан эсэх, мөн булчингийн гипертрофи болсон эсэхийг шалгаж үзнэ. Өвчтөнийг шүдээ зууж унтдаг эсвэл өөр ямар нэгэн буруу зуршил байгаа эсэхийг тодруулсан байна. Зажлуурын булчинг ээлж дараалалтай шинжлэх хэрэгтэй. Булчин хазалтанд болон заасан цэгүүдэд тэмтрэхэд ямар нэг эмзэглэл байгаа эсэхийг шинжилнэ. /Үзүүлэн 1-1/